Jesienne porządki w ogrodzie nie muszą oznaczać kilku weekendów spędzonych na grabieniu, przycinaniu i przenoszeniu wszystkiego, co nagromadziło się przez lato. Część prac warto wykonać przed zimą, część odpadów można wykorzystać w kompoście, a zaskakująco wiele rzeczy może zostać na swoim miejscu aż do wiosny. Dlatego zamiast działać według długiej listy prac ogrodowych, każdą rzecz napotkaną podczas porządków warto przyporządkować do jednej z czterech grup: zostawić na miejscu, skompostować, usunąć lub schować.
To właśnie ta decyzja pozwala zaoszczędzić najwięcej czasu. Zamiast próbować „posprzątać cały ogród”, zajmujesz się tylko tym, co rzeczywiście może przeszkadzać zimą, ulec uszkodzeniu albo przysporzyć dodatkowej pracy na wiosnę.
Zanim sięgniesz po grabie, nożyce lub worki na odpady, przejdź się po ogrodzie bez narzędzi. Sprawdź, co rzeczywiście będzie przeszkadzać zimą, czemu może zaszkodzić mróz lub długotrwała wilgoć, co można wykorzystać w kompoście, a co bez problemu może zostać na zewnątrz. Dzięki temu jeszcze przed rozpoczęciem pracy stworzysz prosty plan i unikniesz przenoszenia tych samych rzeczy kilka razy z miejsca na miejsce.
W ogrodzie powstają w ten sposób cztery umowne grupy:
| Co z tym zrobić | Typowe przykłady |
|---|---|
| Zostawić | część zdrowych liści pod krzewami lub żywopłotem, zdrowe, suche pędy bylin, które nie przeszkadzają |
| Skompostować | skoszona trawa, zdrowe części roślin, część liści, resztki po zbiorach |
| Usunąć w inny sposób | chore części roślin, krzewów i drzew oraz odpady, które nie powinny trafić do domowego kompostu |
| Schować | narzędzia, węże ogrodowe, poduszki i inne sezonowe wyposażenie wrażliwe na długotrwałą wilgoć |
Dopiero wtedy warto zacząć właściwe porządki.
Jednym z częstych błędów podczas jesiennych porządków jest próba doprowadzenia ogrodu do stanu, w którym nie pozostanie ani jeden liść, suchy pęd czy przekwitnięty kwiatostan. Tak dokładne sprzątanie nie jest konieczne, a w niektórych częściach ogrodu bardziej praktyczne może być pozostawienie części roślin aż do wiosny.
Najważniejsze jest przede wszystkim to, gdzie leżą liście. Ciągłą mokrą warstwę zalegającą na trawniku lepiej regularnie usuwać, ponieważ ogranicza ona dostęp światła i powietrza do trawy. Warto również sprzątać liście ze ścieżek, schodów i innych miejsc, na których po deszczu mogą tworzyć śliską warstwę.
Inaczej wygląda sytuacja pod żywopłotem, większymi krzewami lub w tylnej części rabaty ozdobnej. Zdrowych liści nie trzeba tam wybierać co do ostatniego. Jeśli nie tworzą grubej, zbitej warstwy bezpośrednio na niskich roślinach, mogą stopniowo się rozkładać.
Prosta zasada: sprzątaj trawnik i miejsca, po których się chodzi. Pod krzewami i na mniej eksponowanych rabatach nie trzeba szukać ostatniego liścia.
Ta sama zasada dotyczy przekwitniętych bylin. Zdrowych, suchych pędów i kwiatostanów, które nie leżą na ścieżce, nie przewracają się na sąsiednie rośliny i nie wykazują oznak chorób, nie trzeba automatycznie ścinać przy samej ziemi. Część prac można spokojnie odłożyć do wiosny.
W pierwszej kolejności usuwaj chore, mocno uszkodzone albo przeszkadzające części roślin, krzewów i drzew. Różnica jest istotna: jesienne prace mają zapobiegać problemom podczas zimy, a nie tworzyć idealnie „pusty” ogród.
Nie wszystko można odłożyć do wiosny. Pierwszeństwo mają rzeczy, którym kilka miesięcy wilgoci lub niskich temperatur może rzeczywiście zaszkodzić. Nie zostawiaj więc na zewnątrz zabłoconych narzędzi, nasiąkniętych poduszek ogrodowych ani innego wyposażenia, z którego nie będziesz już korzystać do końca sezonu. Im dłużej pozostaje mokre lub leży bezpośrednio na wilgotnym podłożu, tym więcej pracy będzie wymagało na wiosnę.
Z odpowiednim wyprzedzeniem przed pierwszymi silniejszymi mrozami zajmij się również wyposażeniem, w którym może pozostać woda. Odłącz wąż ogrodowy, pozwól wodzie dokładnie z niego wypłynąć, a dopiero potem zwiń go i schowaj. Sprawdź także konewki, pojemniki i inne przedmioty, w których po deszczu lub podlewaniu może gromadzić się woda. Nie warto zostawiać tej pracy na wieczór poprzedzający pierwszy mocniejszy mróz.
Pod koniec jesieni ważniejszy od idealnie przyciętej rabaty jest opróżniony wąż, suche narzędzia i schowane wyposażenie, które w przeciwnym razie przez kilka miesięcy stałoby w wilgoci. Najpierw zajmij się więc rzeczami narażonymi na uszkodzenie, a dopiero później wyglądem ogrodu.
Jesienią w krótkim czasie powstaje w ogrodzie sporo bioodpadów. Skoszona trawa, liście, zdrowe resztki warzyw, przekwitnięte rośliny jednoroczne czy mniejsze części roślin nie muszą automatycznie trafiać do odpadów. Dużą część tych odpadów można ponownie wykorzystać w ogrodzie dzięki kompostowaniu.
Jednym z największych błędów jest napełnienie kompostownika podczas jednego weekendu wyłącznie jednym rodzajem odpadów. Świeża trawa i miękkie zielone części roślin są wilgotne i ułożone w grubej warstwie mogą się sklejać. Suche liście, drobniejsze gałązki lub pocięte suche łodygi pomagają natomiast stworzyć bardziej przewiewną mieszankę.
Jeśli na przykład po ostatnim koszeniu masz dwa pojemniki świeżej trawy i jednocześnie kilka koszy suchych liści, nie wrzucaj najpierw całej trawy, a dopiero potem suchego materiału. Dodawaj je stopniowo i przynajmniej lekko mieszaj poszczególne warstwy. Gruba warstwa samej mokrej trawy może się ubić, ograniczyć dostęp powietrza i zacząć nieprzyjemnie pachnieć.
Nie ma również potrzeby wypełniania całego kompostownika wyłącznie liśćmi. Część można stopniowo dodawać do kompostu, część pozostawić pod krzewami, a część wykorzystać oddzielnie.
W przypadku chorych części roślin, krzewów i drzew trzeba zachować większą ostrożność. Domowe kompostowniki zazwyczaj nie utrzymują we wszystkich częściach wystarczająco wysokiej temperatury przez odpowiednio długi czas, aby można było mieć pewność, że wszystkie patogeny zostaną zniszczone.
Jeśli liście, pędy lub inne części roślin są wyraźnie porażone chorobą i nie masz pewności, czy można je bezpiecznie kompostować, nie dodawaj ich automatycznie do pozostałych bioodpadów. Lepiej oddzielić je i usunąć w inny sposób zgodnie z możliwościami dostępnymi w danej gminie.
| Co masz w ogrodzie | Co z tym zrobić |
|---|---|
| Świeżo skoszona trawa | kompostować w mniejszych porcjach i mieszać z suchszym materiałem |
| Zdrowe resztki warzyw | kompost |
| Zdrowe przekwitnięte rośliny jednoroczne | kompost |
| Suche liście | kompost, kompost liściowy (ziemia liściowa) lub pozostawienie części pod krzewami |
| Drobno pocięte gałązki | dodawać jako materiał strukturalny poprawiający przewiewność |
| Grubsze gałęzie | rozdrobnić lub zagospodarować oddzielnie |
| Mocno chore części roślin | oddzielić od zwykłego domowego kompostu |
| Plastikowe sznurki, etykiety i opakowania | usunąć przed kompostowaniem |
Jeżeli co roku w ogrodzie powstaje kilka większych partii bioodpadów, osobny kompostownik rozwiązuje konkretny problem: odpadów nie trzeba wywozić, a z czasem wracają do ogrodu w postaci kompostu. Wielkości kompostownika nie dobieraj jednak wyłącznie do powierzchni działki. Mały, intensywnie uprawiany ogród z grządkami warzywnymi może wytwarzać więcej bioodpadów niż znacznie większy ogród składający się głównie z trawnika.
Jesienne porządki nie kończą się w momencie, gdy rzeczy znikają z tarasu lub trawnika. Jeżeli wszystko po prostu przeniesiesz do garażu albo domku ogrodowego i utworzysz tam jedną dużą stertę, część pracy jedynie przełożysz na wiosnę. Warto więc podzielić wyposażenie według jego wielkości oraz tego, jak często jest używane.
Szpadle, łopaty, grabie czy motyki nie wymagają przed zimą skomplikowanej konserwacji. Usuń jednak przyklejoną ziemię, w razie potrzeby umyj narzędzia i pozostaw je do dokładnego wyschnięcia. Narzędzia tnące można przy tej okazji sprawdzić i w razie potrzeby naostrzyć. Metalowe elementy podatne na korozję można po oczyszczeniu lekko zabezpieczyć odpowiednim olejem. Do miejsca przeznaczonego na długie przechowywanie nie wkładaj jednak mokrych ani zabłoconych narzędzi.
Wąż ogrodowy przed schowaniem odłącz, pozwól wodzie wypłynąć i dopiero wtedy go zwiń. Ta sama zasada dotyczy innego wyposażenia, w którym może pozostawać woda. Podczas zamarzania woda zwiększa swoją objętość i właśnie jej resztki mogą zimą uszkodzić przedmioty, którym sam chłód nie zrobiłby krzywdy.
Domek ogrodowy nie jest konieczny tylko dlatego, że masz ogród. Jeśli posiadasz kilka ręcznych narzędzi i wszystko bez problemu mieści się w garażu lub piwnicy, dodatkowa przestrzeń do przechowywania nie przyniesie dużej różnicy.
Sytuacja zmienia się, gdy regularnie musisz przechowywać na przykład kosiarkę, kilka długich narzędzi, wąż ogrodowy, poduszki, sezonowe wyposażenie lub rowery i zajmują one część garażu albo piwnicy potrzebną do innych celów. Sygnałem braku miejsca jest również sytuacja, w której za każdym razem trzeba przestawiać rowery, pudełka albo meble ogrodowe, aby dostać się do kosiarki.
Przed wyborem domku nie patrz więc wyłącznie na jego wymiary zewnętrzne. Ułóż na ziemi albo przynajmniej spisz wszystko, co chcesz w nim przechowywać: kosiarkę, grabie, szpadle, łopaty, składane wyposażenie, węże, sezonowy sprzęt czy rowery. Do miejsca zajmowanego przez te przedmioty dodaj przestrzeń potrzebną do otwierania drzwi i swobodnego przechodzenia.
Domek, do którego wszystko mieści się tylko wtedy, gdy drzwi są zamknięte i nikt nie stoi w środku, będzie po prostu za mały do wygodnego codziennego użytkowania.
Nawet mniejszy domek może pomieścić zaskakująco dużo rzeczy, jeśli nie wykorzystujesz wyłącznie podłogi. Długie narzędzia można uporządkować wzdłuż ścian, a drobniejsze wyposażenie przechowywać wyżej. Jeśli warunki wewnątrz domku pozwalają na ustawienie odpowiednich półek lub regału, część drobiazgów można przenieść ponad poziom podłogi i zwolnić miejsce na większy sprzęt.
Wyobraź sobie domek o powierzchni około 2 × 2 metry. Jeśli wzdłuż wszystkich ścian ustawisz na podłodze kosiarkę, narzędzia, pudełka i pozostałe wyposażenie, bardzo szybko pośrodku pozostanie jedynie wąskie przejście. Gdy lżejsze i mniejsze rzeczy umieścisz w pojemnikach, a następnie na półkach lub odpowiednim regale, podłoga pozostanie wolna dla przedmiotów, których nie da się przechować w inny sposób.
Planując wykorzystanie domku, warto więc pytać nie tylko „Co się tutaj zmieści?”, lecz także „Co musi stać na podłodze, a co można umieścić wyżej?”.
W miejscu przechowywania sprzętu ogrodowego największy bałagan często tworzą nie duże przedmioty, lecz dziesiątki drobiazgów: złączki do węża, rękawice, sznurki, paliki, małe narzędzia ręczne, akcesoria basenowe czy sezonowe dekoracje.
Zamykane skrzynie i pojemniki ogrodowe są praktyczne przede wszystkim wtedy, gdy każdy z nich ma jasno określone przeznaczenie. Jeden może służyć do przechowywania akcesoriów do podlewania, drugi drobnych narzędzi ręcznych, a trzeci wyposażenia sezonowego. Nie wrzucaj do jednego pojemnika złączek do węża, rękawic, lampek świątecznych i akcesoriów basenowych tylko dlatego, że zostało w nim wolne miejsce. Na wiosnę oznaczałoby to jedynie kolejne szukanie.
Pojemniki, które można ustawiać jeden na drugim, pozwalają dodatkowo wykorzystać wysokość przestrzeni do przechowywania. Jeśli nie są przezroczyste, wystarczy oznaczyć je z przodu prostą nazwą. Nie każdy pojemnik nadaje się jednak automatycznie do całorocznego przechowywania pod gołym niebem. Zawsze należy sprawdzić konstrukcję konkretnego produktu i informację, czy jest przeznaczony do użytku na zewnątrz.
Nie każdy przedmiot potrzebuje takiej samej ochrony. Kosiarkę, narzędzia ręczne, rowery czy mniejsze wyposażenie najlepiej przechowywać w zamkniętej przestrzeni. Drewno opałowe ma inne wymagania: potrzebuje przede wszystkim ochrony przed bezpośrednim deszczem, a jednocześnie swobodnego przepływu powietrza. Nie ma więc potrzeby zajmować drewnem połowy domku ogrodowego, jeśli można wykorzystać osobną drewutnię lub zadaszenie na drewno.
| Co chcesz przechowywać | Praktyczne rozwiązanie |
|---|---|
| Kosiarkę i większe narzędzia | domek ogrodowy |
| Drobne wyposażenie ogrodowe | pojemniki, półki lub odpowiedni regał w suchym pomieszczeniu |
| Rowery i sprzęt sezonowy | domek lub inna zadaszona przestrzeń do przechowywania |
| Drewno opałowe | przewiewna drewutnia lub zadaszenie |
| Większą ilość dużego wyposażenia | większa przestrzeń magazynowa lub zadaszenie |
| Bioodpady ogrodowe | kompostownik |
Największe ani najdroższe rozwiązanie nie jest automatycznie najlepsze. Najpierw zastanów się, co trzeba chronić przed deszczem, co przed długotrwałą wilgocią, a co po prostu uporządkować i usunąć z przejścia.
Kalendarz traktuj orientacyjnie. W ciepłym roku trawa może rosnąć długo w głąb jesieni, podczas gdy w innym sezonie mroźne noce pojawią się znacznie wcześniej. Kieruj się więc przede wszystkim pogodą i stanem własnego ogrodu, a nie tylko datą w kalendarzu.
| Okres | Czym warto się zająć | Czego jeszcze nie musisz robić |
|---|---|---|
| Wrzesień | przejrzeć wyposażenie, zacząć zagospodarowywać resztki po zbiorach, regularnie kompostować, sprawdzić miejsca do przechowywania | chować wszystkiego po pierwszym chłodnym wieczorze, przeprowadzać ostatecznego generalnego sprzątania |
| Październik | regularnie usuwać liście z trawnika i ścieżek, chować nieużywane już wyposażenie, czyścić narzędzia, opróżniać niepotrzebne już węże z wody | szukać ostatniego liścia pod każdym krzewem ani przycinać wszystkich zdrowych bylin |
| Listopad | dokończyć chowanie wyposażenia, zabezpieczyć rzeczy wrażliwe na mróz i wodę, sprawdzić narzędzia i miejsce przechowywania | wykonywać prac wyłącznie dla idealnie uporządkowanego wyglądu ogrodu |
| Praca | Tak czy nie? | Praktyczna zasada |
|---|---|---|
| Zgrabić liście z trawnika | tak | zwłaszcza jeśli tworzą ciągłą mokrą warstwę |
| Usunąć wszystkie liście z całego ogrodu | nie | pod krzewami i w mniej eksponowanych miejscach część zdrowych liści może zostać |
| Przyciąć wszystkie byliny | nie | zdrowe suche części wielu roślin mogą poczekać do wiosny |
| Wyrzucić skoszoną trawę | nie | można ją kompostować, ale nie w grubej, zbitej warstwie |
| Wrzucić wszystkie części roślin do kompostu | nie | chore części trzeba oceniać oddzielnie |
| Umyć narzędzia ogrodowe | w zależności od stanu | przynajmniej usunąć ziemię i schować narzędzia suche |
| Schować wąż ogrodowy | tak, odpowiednio wcześniej przed mrozami | najpierw dokładnie usunąć z niego wodę |
| Kupić domek ogrodowy | tylko jeśli rozwiązuje problem braku miejsca | najpierw spisać i zmierzyć rzeczy, które mają być w nim przechowywane |
| Posprzątać cały ogród w jeden weekend | nie | najpierw wykonać prace zapobiegające uszkodzeniom, resztę można odłożyć |
Jeśli we wrześniu nie udało Ci się rozpocząć jesiennych porządków, nie musisz próbować zakończyć wszystkich prac w ciągu dwóch dni. Skup się na tych czynnościach, które przed zimą rzeczywiście mają znaczenie.
Obejdź cały ogród i podziel rzeczy na cztery grupy: zostawić, skompostować, usunąć i schować. Jednocześnie zwróć uwagę na miejsca, które rzeczywiście wymagają działania, oraz na wyposażenie, którego nie będziesz już używać do końca sezonu.
Zdrowe części roślin przygotuj do kompostowania, a mocno chore oddziel. Z liśćmi postępuj w zależności od tego, gdzie leżą: usuń je z trawnika i ścieżek, natomiast część może pozostać pod krzewami. Większe gałęzie zagospodaruj oddzielnie, a z materiału przeznaczonego do kompostu usuń plastikowe sznurki, etykiety i inne zanieczyszczenia.
Oczyść narzędzia, pozostaw je do wyschnięcia, opróżnij węże z wody i sprawdź rzeczy, które chcesz przechować przez zimę. Zanim przeniesiesz je do domku, garażu lub piwnicy, zdecyduj, co musi stać na podłodze, a co można umieścić wyżej.
Duże rzeczy ustaw tak, aby był do nich łatwy dostęp. Drobiazgi podziel do pojemników według zastosowania. Jeśli korzystasz z domku ogrodowego, nie zapełniaj automatycznie całej podłogi – część lżejszego wyposażenia można umieścić na półkach lub odpowiednim regale.
Po zakończeniu weekendu ogród nie musi wyglądać na pusty. Ważne jest, aby nie pozostało w nim nic, co zimą może zostać uszkodzone przez wodę, mróz lub długotrwałą wilgoć, i aby bałagan nie został po prostu przeniesiony kilka metrów dalej do domku ogrodowego lub garażu.
Nie. Grubszą warstwę liści usuwaj przede wszystkim z trawnika, schodów i ścieżek. Pod żywopłotem, większymi krzewami lub w tylnej części rabaty część zdrowych liści może zostać, jeśli nie tworzy grubej, zbitej warstwy bezpośrednio na niskich roślinach.
Tak, ale nie wkładaj do kompostownika dużej ilości świeżej trawy w jednej grubej warstwie. Mokra trawa może się sklejać i ograniczać dostęp powietrza. Dodawaj ją stopniowo i mieszaj z suchszymi składnikami, na przykład suchymi liśćmi lub pociętymi suchymi łodygami.
Nie automatycznie. Zwykły domowy kompost może nie osiągnąć temperatury potrzebnej do zniszczenia niektórych patogenów. Mocno porażone lub trudne do zidentyfikowania chore części roślin bezpieczniej jest oddzielić od zwykłego kompostu.
Nie. Jeżeli rośliny są zdrowe, a suche pędy nie przeszkadzają, część z nich może pozostać do wiosny. W pierwszej kolejności usuwaj części chore, uszkodzone lub połamane.
Z odpowiednim wyprzedzeniem przed okresem silniejszych mrozów. Przed schowaniem odłącz wąż, pozwól wodzie dokładnie wypłynąć, a dopiero potem go zwiń. Ważniejsze od konkretnej daty jest to, aby podczas mrozu w wężu nie pozostawała woda.
Usuń ziemię i resztki roślin, pozostaw narzędzia do wyschnięcia i przechowuj je w suchym miejscu. Narzędzia tnące można przy okazji wyczyścić i naostrzyć. Metalowe elementy podatne na korozję można lekko zabezpieczyć odpowiednim olejem.
Gdy kosiarka, długie narzędzia, wąż, poduszki lub inne sezonowe wyposażenie regularnie zajmują część garażu albo piwnicy potrzebną do innych celów. Domek ma również sens, jeśli za każdym razem trzeba przestawiać kilka przedmiotów, aby dostać się do jednego konkretnego sprzętu.
Najpierw spisz lub rozłóż rzeczy, które chcesz w nim przechowywać, i sprawdź, ile miejsca rzeczywiście zajmują. Do ich wymiarów dodaj przestrzeń potrzebną do otwierania drzwi i wygodnego przejścia. Drobniejsze wyposażenie można umieścić wyżej na półkach lub odpowiednim regale, dzięki czemu nie wszystko musi stać na podłodze.
Przede wszystkim prace wykonywane wyłącznie dla wyglądu, które nie wpływają na bezpieczeństwo ani stan wyposażenia. Może to być na przykład wybieranie ostatnich liści spod krzewów albo przycinanie wszystkich zdrowych, suchych bylin. Jesienne porządki mają przygotować ogród do zimy, a nie pozbawić go każdego śladu roślinności.
Jesienne porządki nie są konkursem na ogród bez ani jednego liścia. Jeśli wyposażenie jest schowane, węże opróżnione z wody, bioodpady zagospodarowane, a rzeczy przygotowane tak, aby zimą niepotrzebnie nie niszczyła ich wilgoć ani mróz, najważniejsza praca jest już wykonana.
Pozostałe zadania spokojnie rozłóż na kilka weekendów, a część zostaw do wiosny. Zamiast próbować zrobić wszystko naraz, stwórz system, dzięki któremu będziesz wiedzieć, gdzie znajdują się narzędzia, gdzie powinny trafiać drobiazgi i co następnym razem można od razu zanieść do kompostownika.
Dobrze przygotowany ogród nie jest bowiem tym, z którego usunięto wszystko, lecz takim, w którym na wiosnę czeka Cię jak najmniej niepotrzebnej pracy.
I pamiętaj: ogród jest dla Ciebie, a nie Ty dla ogrodu.
Míša
z Kokisky
Komentarz do artykułu (0)
